أبو الريمي علي أحمد ابوبكر محمد أمين الأزهري الشافعي السيامي

ปลาหมอเกือก

แสงทองสาดส่องผ่านยอดไม้ที่ฟากฝั่งขอบฟ้าทางทิศตะวันขึ้น อากาศยามเช้าช่างสดชื่นและบริสุทธิ์ยิ่ง หยาดน้ำฝนเกาะพรั่งพราวเหนือยอดหญ้า กรุ่นกลิ่นไอดินที่โชยขึ้นมาแตะจมูก เช้าตรู่ของวันใหม่ที่ยังคงมีเงาสลัวของแมกไม้ให้เห็นเป็นสีดำทะมึน นกฝูงใหญ่เริ่มโบยบินออกหาอาหาร เสียงนกดุเหว่าเค้นเสียงแว่วมาแต่ไกลสลับกับเสียงนกดุเหว่าอีกตัวที่ร้องสู้ประชัน

 

อากาศยามเช้านี้ช่างน่าภิรมย์ เมื่อคืนที่ผ่านมามีฝนตกพรำๆ เกือบคืนยันรุ่ง เพิ่งจะขาดสายเมื่อตอนใกล้เวลาศุโบะฮฺ น้ำในลำรางเต็มปริ่ม คันนาบางช่วงที่ต่ำจึงกลายเป็นทางน้ำไหลล่อให้ปลาหมอเกือกขึ้นมาเล่นน้ำ  ปลาหมอนาตัวดำขนาดกลางว่ายทวนน้ำและใช้เงี่ยงของมันเกือกขึ้นคันนา เราเดินสำรวจอยู่เสียหลายจุดที่เป็นทางน้ำไหล เจ้าปลาหมอหลายตัวจึงเกือกผ่านคันนาลงฝั่งผืนนาที่เจิ่งนองไปด้วยน้ำฝนและเล็ดรอดไปได้ แต่ไม่เป็นไร ยังคงมีปลาหมอชุดหลังอีกหลายตัวที่กำลังเกือกขึ้นมา เราจึงค่อยบรรจงจับส่วนหัวของมันจนแน่นมือ เกรงว่ามันจะดิ้นและถูกมันเอาเงี่ยงคมยักเข้ากินมือของเรา จับได้ก็หย่อนใส่ผ้านุ่งที่ถลกเอาไว้ เพราะไม่ได้ติดกระป๋องมาด้วย หย่อนเจ้าปลาหมอตัวดำมะเมื่อมก็ต้องเอามือประคองชายผ้านุ่งเอาไว้ เผื่อเวลามันดิ้นจะได้ไม่โดนต้นขา

 

เช้านี้ได้ปลาหมอหลายตัว ที่กำลังเกือกขึ้นมาอีกก็จำต้องปล่อยไป เพราะที่ดิ้นอยู่ในชายผ้านุ่งที่ถลกเป็นถุงไว้ก็น่าหวาดเสียวว่าจะยักขาอ่อนเข้าให้ ได้แค่ไหนก็เอาแค่นั้น รีบปุเลงๆ เอากลับบ้านให้มะอฺจัดการแปรรูปเป็นอาหารมื้อเช้า ก็แกงต้มส้มปลาหมอนั่นไง อร่อยอย่าบอกใครเชียว จะว่าไปแล้วปลาหมอนาเป็นปลาน้ำจืดที่มีชุกชุมในลำรางริมคันนาบ้านเรา เมนูอาหารทที่มีมะอฺและนิๆ พี่สาวมักจะแสดงฝีมือจึงไม่พ้น แกงต้มส้มปลาหมอ ผัดพริกปลาหมอใส่ผักบุ้ง ซึ่งก็เก็บหาเอายอดผักบุ้งที่ริมตลิ่งลำรางนั่นเอง

 

“ปลาหมอ” เป็นปลาน้ำจืด ลำตัวป้อม แบนข้าง ท้องกลม คอด หางกว้าง หัวโต มีฟันเล็กแต่แข็งแรง เกล็ดแข็ง ขอบเป็นจักคล้ายหนามยึดแน่นกับหนัง และคลุมตลอดทั้งลำตัวและหัว กระดูกฝาเหงือกหยักเป็นหนามซึ่งบ้านเราเรียกว่า “เงี่ยง” ใช้แถกซิ่งบ้านเราเรียกว่า “เกือก” ปลาหมออาศัยอยู่ในแหล่งน้ำแทบทุกประเภท และเราจะพบพวกมันขึ้นมาบนบกในฤดูฝนเสมอ เราเรียกกันว่า “ปลาหมอเกือก” จริงๆ แล้วมันไม่ได้ขึ้นมาเล่นน้ำฝนเอาสนุก แต่ถือเป็นธรรมชาติการย้ายถิ่นที่อยู่อาศัยของปลาชนิดนี้ ซึ่งแสดงให้เห็นความสามารถในการหายใจในที่ดอนได้อีกด้วย ปลาหมอบางตัวมีขนาดเขื่องยาวได้ถึง 25 เซนติเมตรเลยทีเดียว คนบ้านเราเรียกว่า ปลาหมอนา แต่คนไทยในภาคกลางมักเรียกว่า หมอไทย เพราะเป็นคนละสายพันธุ์กับปลาหมอเทศหรือปลาหมอสี

 

ในฤดูฝนของทุกปี ที่นาร้างหลังบ้านเราจะมีคันนาเก่าติดกับอู่หรือลำรางเล็กๆ วันไหนฝนตกแต่หัวรุ่ง เพียงช่วงสายๆ ของวันนั้น ไม่ต้องไปไหนกันแล้ว คอยดักรอฝูงปลาหมอเกือกขึ้นจากลำราง เตรียมกระป๋องสีเอาไว้ให้พร้อมก็แล้วกัน แค่พักใหญ่ก็ได้ปลาหมอเกือกเต็มกระป๋องสีแล้ว มาทุกวันนี้น้ำในลำรางและลำคลองเน่าเสีย ผืนนาที่รกร้างก็ถูกขายให้คนอื่นมาจับจองถมดินทำบ้านจัดสรร ปลาหมอเกือกจึงกลายเป็นเรื่องเล่าในความทรงจำไป

 


Default image
อาลี เสือสมิง