อัลคอซินี่ย (الخَازِنِي)

อัลคอซินี่ย (الخَازِنِي)อบุลฟัตฮฺ อับดุรเราะฮฺมาน อัลคอซินี่ย์ มีชีวิตอยู่ในตอนปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 ไม่ทราบปีที่เขาถือกำเนิด แต่ปีที่เขาเสียชีวิตคือ ปี ฮ.ศ.550 (ค.ศ.1155) เหตุที่เรียกฉายาของเขาว่า “อัลคอซินี่ย์”เพราะเขาเคยเป็นทาสรับใช้ของ อะลี อัลคอซิน อัลมะรูซี่ย์ ด้วยเหตุนี้เราจึงพบว่า อบุลฟัตฮฺได้เจริญวัยภายใต้การปกครองดูแลของอัลคอซิน อัลมะรูซีย์ ในนคร มัรว์ ซึ่งเป็นเมืองเอกในแคว้นคุรอซาน (ปัจจุบันอยู่ในสาธารณรัฐเติร์กเมนิสถาน)

ที่นครมัรว์ นี้เอง อบุลฟัตฮฺได้ทำการศึกษาและค้นคว้าจนช่ำชองในวิชาฟิสิกส์, ดาราศาสตร์ และคณิตศาสตร์ เมื่ออะลี อัลคอซิน อัลมะรูซี่ย์ คหบดีผู้เป็นพ่อค้าใหญ่ได้เห็นถึงความฉลาดปราดเปรื่องของอบุลฟัตฮฺ จึงได้ปล่อยให้เขาเป็นไทแก่ตน

อัลคอซินี่ย์ ได้แต่งตำรา “มีซาน อัลฮิกมะฮฺ” อันโด่งดังในปี ฮ.ศ.506 ซึ่งเป็นตำราที่รวบรวมข้อมูลและทฤษฎีเกี่ยวกับเรขาคณิต, กลศาสตร์และวิชาที่เกี่ยวกับความกดของน้ำ (hydrostatic) เขาได้ประดิษฐ์คิดค้นทฤษฎีในวิชาฟิสิกส์ โดยเฉพาะเรื่องการเคลื่อนที่หรือจลนะ อันเป็นวิชากลศาสตร์ที่ว่าด้วยการเคลื่อนไหว (dynamics) และวิชาที่เกี่ยวกับของเหลวที่อยู่กับที่หรือความกดของน้ำ (hydrostatics) และความหนาแน่น (intensity) ซึ่งเป็นการคิดค้นที่สร้างความฉงนให้กับนักค้นคว้าในยุคต่อมา

ทฤษฎีต่างๆ ของอัลคอซินี่ย์ยังคงถูกสอนกันในแวดวงฟิสิกส์ตามโรงเรียนและมหาวิทยาลัยต่างๆ จวบจนทุกวันนี้ ส่วนหนึ่งจากทฤษฎีดังกล่าวคือ ทฤษฎีโน้มเอียง, การลาดชันและทฤษฎีแรงต้าน ซึ่งเป็นทฤษฎีที่มีบทบาทสำคัญในวิชาฟิสิกส์

อัลคอซินี่ย์ ได้ให้ความสนใจต่อวิชาดาราศาสตร์อย่างมาก โดยสิ่งดังกล่าวปรากฏจากการแต่งตารางดาราศาสตร์ต่างๆ ในปฏิทินดวงดาวของเขาที่ชื่อ อัซซินญารี่ย์ และการกำหนดทิศกิบละฮฺในดินแดนอิสลามส่วนใหญ่ ทั้งนี้โดยอาศัยบทวิจัยต่างๆ ทั้งจาก อิบนุ อัลฮัยซัม และอัลบีรูนีย์ และด้านดาราศาสตร์และฟิสิกส์

อบุลฟัตฮฺ อัลคอซินี่ย์ ได้ประดิษฐ์เครื่องมือเพื่อวัดน้ำหนักของเหลวต่างๆ และอธิบายด้วยวิธีการวิทยาศาสตร์ถึงแรงต้านซึ่งสสารจะถูกกระทำจากด้านล่างสู่ข้างบนขณะจุ่มลงในของเหลว และยังได้พูดถึงวัตถุและน้ำหนักของอากาศโดยใช้มาตรวัดอากาศหรือลม ในการทดลองวิทยาศาสตร์

อัลคอซินี่ย์ยังได้ใช้อุปกรณ์ชนิดเดียวกัน ซึ่งครูของเขา คือ อบู อัรรอยฮาน อัลบีรูนี่ย์ ได้ใช้ในการกำหนดน้ำหนักของธาตุหนักและของเหลวบางชนิด ซึ่งเขาบรรลุผลในการทดลองและการกำหนดต่างๆ ถึงขั้นที่ละเอียดแม่นยำ ซึ่งสร้างความสนใจและตื่นตัวแก่บุคคลร่วมสมัยกับเขาและคนในยุคต่อมาการใช้มาตรวัดอากาศเพื่อหาน้ำหนักของเหลวต่างๆ อัลคอซินี่ย์ได้วิเคราะห์และหาผลลัพธ์ได้อย่างละเอียดแม่นยำเมื่อนำไปเปรียบเทียบกับผลลัพธ์ที่นักวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันโดยอาศัยเครื่องมือวิทยาศาสตร์ที่ทันสมัย

ในแวดวงเกี่ยวกับวิชาที่ว่าด้วยแรงโน้มถ่วง (gravity) นั้น อบุลฟัตฮฺ อัลคอซินี่ย์ ก็มีบทบาทอย่างใหญ่หลวง เขาได้อธิบายในการทดลองมากครั้งว่า ส่วนประกอบต่างๆ ของสสารมุ่งไปอย่างไรสู่ศูนย์กลางโลกขณะที่สสารตกลงพื้นโลก นั่นเป็นเหตุของแรงดึงดูดหรือแรงโน้มถ่วง (gravity) นั่นเอง และเขายังมีความเห็นด้วยว่า สาเหตุที่แรงโน้มถ่วงแตกต่างกัน กลับไปยังระยะทางของวัตถุหรือสสารที่ตกลงและศูนย์กลาง โดยเขาได้วางหลักการในการศึกษาของตนบนการทดลองต่างๆ และการเปรียบเทียบอย่างเป็นวิชาการ ด้วยเหตุนี้เขาจึงได้รับฉายาว่า บิดาแห่งวิชาที่ว่าด้วยการเคลื่อนที่และของเหลวที่อยู่กับที่ (hydraulics)

อัลคอซินีย์ได้อธิบายไว้ในตำรา “มีซานฺ อัลฮิกมะฮฺ” ของเขาซึ่งเป็นตำราขนาด 8 เล่ม ถึงกฎของอาร์คิมิดิสที่สอดคล้องกับสสารหรือวัตถุที่มีในอากาศ และเขากล่าวว่า : “สสารหรือวัตถุที่มีน้ำหนักนั้น อากาศจะเป็นตัวแปรผกผัน ในความเป็นจริงแล้ว อะตอมของสสารหรือวัตถุนั้นจะมีน้ำหนักมากกว่าน้ำหนักเดิมของมันที่มีอยู่เดิม เมื่อสสารหรือวัตถุอยู่ในอากาศที่เบาบางมันจะมีน้ำหนักมากกว่า ในทางตรงกันข้าม เมื่อมันอยู่ในอากาศที่หนาแน่นมากๆ สสารหรือวัตถุนั้น จะเบากว่าน้ำหนักเดิมของมัน”

อัลคอซินีย์ยังได้เสนอถึงแรงต้านของวัตถุเหลวที่มีผลต่อการเคลื่อนไหว โดยกล่าวว่า : “เมื่อสสารหรือวัตถุที่มีน้ำหนักเคลื่อนที่ในสสารหรือวัตถุเปียก (ของเหลว) การเคลื่อนที่ของมันในของเหลวจะเป็นไปตามสภาพของของเหลวนั้น ดังนั้นการเคลื่อนที่ของสสารหรือวัตถุในของเหลวที่มีสภาพความชื้นสูงจะเร็วกว่า”

อบุลฟัตฮฺ อัลคอซินี่ย์ ได้ศึกษาวิทยาศาสตร์ประยุกต์ (Applied science) ผ่านกระบวนการรวบรวมสถิติและวิจัย ซึ่งเป็นหลักการที่ตั้งอยู่บนการทดลองอย่างเป็นวิทยาศาสตร์ จึงเท่ากับว่าเขาเป็นผู้วางกฎในวิชาที่ว่าด้วยกำลังและความเคลื่อนไหวของของเหลวหรือธาราศาสตร์ (hydraulics)

คำถาม ในขณะที่อาจารย์สอนวิชาธาราศาสตร์ (Hydraulics) เริ่มอธิบายถึงกฎของวิชานี้ อาจารย์ผู้นั้นได้บอกถึงบทบาทของอบุลฟัตฮฺ อัลคอซินีย์ โดยสังเขปหรือไม่?

คำตอบ เป็นเรื่องน่าเศร้าอีกเช่นกันว่า บรรดาคณาจารย์ส่วนใหญ่ในโรงเรียนและมหาวิทยาลัยต่างๆ มักจะกล่าวถึงนักวิทยาศาสตร์ตะวันตกที่อ้างว่า ผู้คิดค้นวิชานี้ คือ ตูรชิลลี่ย์, ปัสกาล, โบอีล และฯลฯ ทั้งๆ ที่รู้อยู่แก่ใจว่า อบุลฟัตฮฺ อัลคอซินีย์ นำหน้าบุคคลเหล่านั้นมาก่อนหลายร้อยปี !

Default image
อาลี เสือสมิง